Amerikaans Hooggerechtshof steunt ouders in geschil over gender op school

Op 2 maart 2026 deed het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten uitspraak in de zaak Mirabelli v. Bonta (bron). Zes van de negen rechters besloten dat een gerechtelijk verbod op Californisch schoolbeleid over de genderidentiteit van leerlingen voorlopig weer geldt voor ouders. Het verzoek van de leraren in dezelfde zaak wees het hof af. De zaak gaat over de vraag hoever het recht van ouders reikt om te weten wat er met hun kind gebeurt, als een school eigen afwegingen maakt over vertrouwelijkheid.

Wat het beleid van Californië behelsde

Volgens de ouders kwam het beleid erop neer dat scholen hun niet mochten vertellen dat hun kind op school een gendertransitie doormaakte, bijvoorbeeld met een andere naam of andere voornaamwoorden, tenzij het kind daarmee instemde. Daarnaast moesten scholen de naam en voornaamwoorden gebruiken die het kind zelf koos, ongeacht de wens van de ouders (bron). De zaak begon in 2023 met twee leraren die een uitzondering wilden op het beleid van hun schooldistrict. Later sloten ouders zich bij de zaak aan. De eisers beriepen zich op de godsdienstvrijheid uit het Eerste Amendement en op het recht van ouders, onder het Veertiende Amendement, om de opvoeding van hun kind te sturen.

De uitspraak van het Hooggerechtshof

De federale rechtbank voor het zuiden van Californië stelde de eisers in het gelijk en legde een permanent verbod op. Het hof van beroep voor het Ninth Circuit schortte dat verbod op voor de duur van het hoger beroep van Californië. Daarop vroegen de ouders en leraren het Hooggerechtshof met een spoedverzoek om die opschorting ongedaan te maken (bron). Het hof deed dat voor de ouders: zij zullen volgens de meerderheid in de bodemprocedure waarschijnlijk gelijk krijgen. In de motivering schreef de meerderheid, hier vertaald, dat het beleid "de belangrijkste beschermers van het belang van het kind buitenspel zet: hun ouders", en dat het waarschijnlijk in strijd is met het recht van ouders om "leiding te geven aan de opvoeding en het onderwijs van hun kinderen". Rechter Kagan schreef een afwijkende mening, waarbij rechter Jackson zich aansloot. Ook rechter Sotomayor had het verzoek geheel willen afwijzen. Kagan vond dat het hof zo'n zaak niet via de spoedprocedure ("emergency docket") had moeten beslissen, op basis van wat zij, vertaald, "summiere en eerlijk gezegd ontoereikende" processtukken noemde. Rechter Barrett benadrukte in een eigen toelichting dat het oordeel voorlopig is en dat de ouders verder moeten procederen bij het Ninth Circuit. Het herstelde verbod geldt voor ouders die bezwaar maken tegen het beleid of een religieuze uitzondering vragen. Het verbiedt scholen om ouders te "misleiden" over de genderpresentatie van hun kind op school en verplicht scholen de aanwijzingen van ouders over naam en voornaamwoorden te volgen.

Wat dit betekent, ook voor Nederland

Een Amerikaanse uitspraak is niet zomaar te vertalen naar de Nederlandse situatie: hier gelden andere wetten en een andere verhouding tussen ouders, school en overheid. In de Verenigde Staten staat de zaak niet op zichzelf. Volgens een telling die rechter Kagan in haar afwijkende mening aanhaalt, liepen er op dat moment bijna veertig rechtszaken over vergelijkbaar schoolbeleid (bron). De vraag wie bepaalt of, en wanneer, ouders op de hoogte worden gebracht van een sociale transitie op school, is daar onderwerp van juridisch debat. Deze uitspraak laat zien dat rechters daarin niet automatisch de kant van de school kiezen.