175.000 dollar schikking: vijfdeklassers moesten zonder opt-out meedoen aan genderactiviteit met kleuters

In mei 2024 kregen twee jongens in de vijfde klas van basisschool La Costa Heights, in het Californische Encinitas Union School District, een opdracht die niets met rekenen of taal te maken had. Als onderdeel van een verplicht "buddyprogramma" deden zij, samen met hun klas, met hun kleuter-buddy's mee aan een activiteit rond het boek My Shadow Is Pink. Dat boek gaat over een jongen die graag jurken draagt en wiens vader zijn roze schaduw uiteindelijk aanvaardt, niet als een fase maar als iets dat het "inner-most self" van de jongen weergeeft (bron). Op 14 september 2026 keurde de federale rechtbank de schikking in de zaak goed: het gaat om in totaal 175.000 dollar (bron).

Wat er in de klas gebeurde

Volgens de beschikking van de rechtbank, aangehaald door juridisch commentator Eugene Volokh op Reason, las de leerkracht het boek eerst voor aan de vijfde klas. Daarna gingen de vijfdeklassers naast hun kleuter-buddy zitten en liet de leerkracht een meeleesvideo van het boek zien. Vervolgens vroeg de leerkracht de kleuters een kleur te kiezen "that represents you" en kregen de vijfdeklassers de opdracht de schaduw van hun buddy met gekleurd stoepkrijt op de grond over te trekken. Het boek was door de leerkrachten gekozen en stond niet in de wekelijkse nieuwsbrief aan ouders. De twee jongens worden in de rechtszaak aangeduid als S.E. en P.D. Toen zij thuis over de les vertelden, vroegen hun ouders de school waarom zij geen bericht en geen mogelijkheid tot uitzondering hadden gekregen, zoals wel gebeurde wanneer genderidentiteit bij gezondheidsonderwijs aan bod kwam. Het district antwoordde dat zij daar geen recht op hadden omdat de buddyles geen onderdeel was van een "health unit"; de leerkrachten gaven volgens de beschikking te kennen dat vergelijkbare buddyactiviteiten zouden volgen, zonder bericht vooraf en zonder opt-out (bron). Volgens Hoodline beriepen de ouders zich op de christelijke overtuiging van hun kinderen.

Een ongebruikelijke invalshoek: vrijheid van meningsuiting

In de zaak Mahmoud v. Taylor ging het om ouders die op godsdienstige gronden bezwaar maakten tegen prentenboeken in de klas (zie ook onze eerdere berichtgeving over de nasleep van Mahmoud v. Taylor in Montgomery County). In deze zaak gaf een andere grond de doorslag. De gezinnen beriepen zich op de vrijheid van meningsuiting en de godsdienstvrijheid uit het Eerste Amendement en op het Veertiende Amendement. Rechter James Lorenz beperkte zich tot de vrijheid van meningsuiting. Hij oordeelde dat het overtrekken van de schaduw een expressieve handeling was en dat P.D., als mentor van zijn buddy, daarmee impliciet instemming uitdroeg met de boodschap dat gender een keuze kan zijn, een boodschap die tegen zijn overtuiging inging. De verplichte deelname raakte volgens de rechter (vertaald) "direct en onmiddellijk de vrijheid van meningsuiting van P.D.". Op 12 mei 2025 oordeelde hij dat de gezinnen op dit punt waarschijnlijk gelijk zouden krijgen; de overige gronden liet hij onbesproken (bron). De voorlopige voorziening van 19 mei 2025 verbood het district om in het buddyprogramma genderidentiteitsonderwerpen uit het gezondheidsonderwijs te behandelen, tenzij ouders vooraf bericht en een mogelijkheid tot opt-out krijgen (bron).

De schikking: wie krijgt wat

Van de 175.000 dollar gaat 108.000 dollar naar S.E. en zijn ouders en 40.000 dollar naar P.D. en zijn ouders; de resterende 27.000 dollar is voor advocaatkosten (17.000 dollar voor First Liberty Institute en 10.000 dollar voor The National Center for Law & Policy). In beide gezinnen is 10.000 dollar voor de jongen zelf bestemd; dat geld wordt op een spaarrekening voor studiekosten gezet. Als onderdeel van de schikking is de voorlopige voorziening ingetrokken en de zaak beëindigd (bron). Volgens Hoodline stelt het district dat de schikking geen erkenning inhoudt van de gegrondheid van de zaak. Senior Counsel Nate Kellum van First Liberty verwoordde het standpunt van zijn organisatie zo (vertaald): "Geen enkel kind zou gedwongen moeten worden een boodschap uit te spreken die tegen zijn religieuze overtuiging ingaat." Het Amerikaanse Hooggerechtshof deed in juni 2025 uitspraak in de zaak Mahmoud v. Taylor. Twee maanden later, in augustus 2025, paste het schooldistrict volgens Hoodline zijn beleid aan: scholen moeten ouders minstens vijf kalenderdagen vooraf informeren over lesstof die onder de regeling valt, en ouders kunnen hun kind laten uitzonderen van lesstof die hun godsdienstige opvoeding wezenlijk zou belemmeren. Het district trok zijn hoger beroep tegen de voorlopige voorziening in.

Waarom dit meer is dan een lokaal Amerikaans conflict

Het opvallende aan de Encinitas-zaak is dat ze een blinde vlek in het opt-outdebat blootlegt: niet alleen de leerling die de les ontvangt heeft een belang, ook de leerling die als "buddy" of mentor wordt ingezet om aan die les mee te werken. Wie het gesprek over lesmateriaal over gender op de basisschool voert, kijkt al snel alleen naar de inhoud van het materiaal. Deze zaak laat zien dat de manier waarop een school leerlingen inzet — als actieve boodschappers in plaats van passieve ontvangers — een aparte laag aan bezwaren kan opleveren, met een eigen juridische grondslag. Het Eerste Amendement is Amerikaans recht; een Nederlandse rechter toetst daar niet aan. Maar de onderliggende vraag is universeel: mag een school van een kind vragen om actief mee te werken aan het overbrengen van een boodschap over identiteit, zonder dat de ouders daar vooraf van wisten en zonder dat er een alternatief was?

Wat ouders hieraan kunnen hebben

Voor Nederlandse ouders die zich afvragen wat hun eigen positie is wanneer een school hen niet vooraf betrekt bij gevoelig lesmateriaal, bestaat een praktisch overzicht van rechten en knelpunten — inclusief het probleem dat een opt-out voor "seksuele vorming" niet automatisch geldt voor gender-gerelateerde inhoud die elders in het lesprogramma opduikt — op deouders.nl. Net als in Encinitas draait het daar uiteindelijk om dezelfde simpele vraag: wist u het vooraf, en had u een reële keuze?