Lesmateriaal over gender op de basisschool: wat komt aan bod?

Wat leert mijn kind op de basisschool eigenlijk over gender? Voor veel ouders is dat een terechte vraag, en het antwoord is minder spannend én minder eenduidig dan de krantenkoppen soms suggereren. Deze pagina geeft een feitelijk overzicht van wat er in de kerndoelen staat, welk materiaal veel wordt gebruikt en wat u als ouder aan de school kunt vragen.

Wat de kerndoelen voorschrijven

Sinds december 2012 is in de kerndoelen voor het primair onderwijs (kerndoel 38) opgenomen dat leerlingen leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit (bron). Belangrijk om te weten: een kerndoel beschrijft een richting, geen lesmethode. Scholen bepalen zelf op welke manier ze aandacht geven aan de onderwijsdoelen en welke lespakketten ze daarvoor gebruiken; de overheid gaat niet over de inhoud van lespakketten (bron). Er is dus geen landelijk voorgeschreven “genderles”.

Veelgebruikte programma’s

Scholen vullen dit kerndoel in binnen relationele en seksuele vorming. Een bekend programma is de Week van de Lentekriebels, een initiatief van kenniscentrum Rutgers en de GGD’en: een nationale projectweek voor het basis- en speciaal onderwijs waarin scholen een week lang lesgeven over weerbaarheid, relaties en seksualiteit (bron). Scholen zijn niet verplicht om mee te doen. Volgens Rutgers zijn de lessen aangepast aan de leeftijd en ontwikkeling van kinderen en gaan ze in het basisonderwijs over onderwerpen als het lichaam, overeenkomsten en verschillen, de lichamelijke en emotionele veranderingen in de puberteit, respectvolle omgangsvormen, het herkennen en respecteren van elkaars wensen en grenzen en het omgaan met diversiteit (bron).

Voor het voortgezet onderwijs bestaat het programma Lang Leve de Liefde (bron). Volgens Rutgers worden de erkende lesmethoden regelmatig geëvalueerd en aangepast (bron). Wie precies wil weten wat er in een specifieke groep wordt behandeld, kan dat het beste rechtstreeks bij de school opvragen — omdat scholen zelf hun materiaal kiezen, verschilt het aanbod per school.

Waar de discussie over gaat

Over het lesmateriaal voor jonge kinderen bestaat maatschappelijke discussie; over de Week van de Lentekriebels zijn in 2023 en in 2025 Kamervragen gesteld (2023, 2025). Naar ons oordeel hoort die discussie niet te gaan over de vraag óf kinderen respect voor anderen moeten leren, maar over de vraag hoe bepaalde begrippen worden gepresenteerd en of een onderwerp bij de leeftijd past. Wij vinden dat een legitiem debat, zolang het feitelijk blijft en niet ontaardt in karikaturen. Een rustige, leeftijdspassende en niet-stellige aanpak doet naar onze mening het meeste recht aan de uiteenlopende opvattingen van ouders.

Wat u als ouder mag verwachten

Een school bepaalt zelf of de lessen in te zien zijn en hoe ze ouders bij de lessen betrekt; dat schrijft Rutgers, dat erbij zegt dat scholen ouders goed moeten informeren en betrekken en dat ouders er met hun vragen terecht moeten kunnen (bron). Wij vinden dat scholen open horen te zijn over welk materiaal ze gebruiken en in welke groep. Vraag gerust of u het materiaal mag inzien, en stel uw vragen feitelijk: welke methode, welke onderwerpen, welke externe organisaties (zie gastlessen door belangenorganisaties)? Meer over uw positie leest u in rechten van ouders bij genderbeleid.

Kan mijn kind worden vrijgesteld?

Leerlingen nemen in beginsel deel aan alle onderwijsactiviteiten die voor hen bestemd zijn. Het schoolbestuur kan een leerling op verzoek van de ouders vrijstellen van bepaalde onderwijsactiviteiten, maar alleen op gronden die het bestuur zelf heeft vastgesteld; het bestuur bepaalt dan ook welke activiteiten ervoor in de plaats komen (artikel 41 van de Wet op het primair onderwijs, bron). De gronden voor vrijstelling staan in de schoolgids. U kunt met de school in gesprek over de invulling en over alternatieven binnen dezelfde leerdoelen. Vraag daarbij concreet: welk leerdoel wordt geraakt, en hoe kan mijn kind dat op een passende manier bereiken?

Samengevat

Lesmateriaal over gender op de basisschool is minder eenduidig dan het lijkt: de kerndoelen geven een richting, de school kiest de invulling en de materialen variëren. Als ouder kunt u de school vragen wat uw kind krijgt aangeboden en daarover in gesprek gaan. Een leeftijdspassende, feitelijke en niet-stellige aanpak past naar onze mening het beste bij de diversiteit aan opvattingen onder ouders — en bij de ontwikkeling van jonge kinderen. Zie voor het grote plaatje gender op school.