Hoogleraar Emma Renold bouwde het verplichte genderlesprogramma van Wales

In Wales bepaalt sinds 2017 in feite één hoogleraar de koers van het verplichte lesprogramma over relaties en seksualiteit: Emma (EJ) Renold, hoogleraar Gender, Sexuality and Education aan Cardiff University. Ze werd dat jaar door de toenmalige minister van Onderwijs, Kirsty Williams, benoemd tot voorzitter van het Sex and Relationships Expert Panel, met als opdracht het bestaande curriculum te herzien. Het panel leverde in 2017 zijn eindrapport op, en in 2018 nam Williams alle aanbevelingen over: het vak werd verplicht, kreeg een nieuwe naam — Relationships and Sexuality Education (RSE) in plaats van het oude Sex and Relationships Education — en werd verbreed van biologische voorlichting naar relaties, consent, gelijkheid en LHBTQ-inclusie.

Van vakinhoud naar wereldbeeld

Renolds werk gaat verder dan een update van bestaande lesstof. Samen met collega-academicus Esther McGeeney vertrekt ze vanuit de gedachte dat onderwijs actief moet ontwrichten wat scholen als normaal beschouwen — met name binaire ideeën over sekse en gender, heteroseksualiteit, traditionele gezinsvormen en vaste identiteiten. In hun visie zijn gender en seksualiteit niet iets stabiels dat in een individu huist, maar iets vloeibaars dat ontstaat in relaties, taal, cultuur en machtsstructuren. Onderwijs moet daarom “heteronormatieve” aannames blootleggen en leerlingen aanmoedigen om vaste sociale verwachtingen ter discussie te stellen.

Verplicht vanaf drie jaar, zonder ontheffing

De RSE Code die uit Renolds werk voortkwam, is opgebouwd in drie fasen voor kinderen van 3 tot 11 jaar. Renold noemt het potentieel van een curriculum op zo'n jonge leeftijd “enorm en noodzakelijk”, omdat de basisschool volgens haar een sleutelplek is voor “preventie, bescherming en verandering”. Een cruciale wending volgde in 2020: minister Williams schafte het recht van ouders af om hun kind van RSE-lessen vrij te stellen. De Curriculum and Assessment (Wales) Act 2021 maakte RSE vervolgens een verplicht onderdeel van het Curriculum for Wales, met een gefaseerde invoering vanaf september 2022.

AGENDA en Crush: activisme als lesmateriaal

Ter ondersteuning van de RSE Code ontwikkelde Renold twee lesmiddelen. AGENDA, gefinancierd door de Economic and Social Research Council en onderschreven door onder meer de NSPCC en de Welshe overheid, combineert thema's als geweld tegen vrouwen en meisjes, transfobie en homofobie met wat Renold zelf een “rechtenbenadering” noemt — inclusief expliciete politieke activering, iets wat op gespannen voet staat met de wettelijke eis dat onderwijs niet-partijdig moet zijn. Crush richt zich specifiek op relaties en identiteit bij jongeren. Beide middelen worden breed ingezet in het Welshe onderwijs.

Wat dit betekent voor ouders elders

Wales laat zien hoe ver een enkel curriculumontwerp kan reiken als het eenmaal wettelijk verankerd is: van vrijblijvende lesstof naar een verplicht vak zonder ontheffing, opgebouwd vanaf de kleuterklas. Voor ouders en leraren buiten Wales is dat relevant, omdat vergelijkbare queer-theoretische uitgangspunten ook in Nederlandse lesmaterialen en nascholing opduiken — vaak zonder dat de onderliggende visie expliciet wordt benoemd.