Amerikaans ministerie van Justitie onderzoekt 36 schooldistricten in Illinois op genderbeleid

De Civil Rights Division van het Amerikaanse ministerie van Justitie is een onderzoek gestart naar 36 openbare schooldistricten in Illinois. Centraal staat de vraag of deze districten, waaronder Bloomington Public Schools District 87, DeKalb Community Unit School District 428 en North Chicago Community Unit School District 187, les geven over seksuele geaardheid en genderidentiteit zonder ouders het wettelijk vastgelegde recht te geven hun kind daarvan vrij te stellen. Het is een van de grootste onderzoeken die het ministerie tot nu toe tegen schooldistricten heeft geopend.

Wat er precies wordt onderzocht

Het onderzoek raakt vier punten tegelijk. Ten eerste: of les over seksuele geaardheid en genderidentiteit (SOGI) in de klas van de kleuterschool tot en met de bovenbouw wordt gegeven zonder dat ouders vooraf zijn geïnformeerd en de mogelijkheid hebben gekregen hun kind ervan vrij te stellen. Ten tweede: of scholen leerlingen helpen bij een sociale transitie — via een andere naam, ander voornaamwoord, of een gender-gerelateerde leerlingenclub — zonder dat de ouders daarvan op de hoogte zijn of ermee hebben ingestemd. Ten derde: of toegang tot toiletten en kleedkamers wordt geregeld op basis van de opgegeven genderidentiteit in plaats van het geboortegeslacht. En ten vierde: of meisjessportteams openstaan voor leerlingen die niet als meisje zijn geboren. Illinois kent volgens het ministerie een uitgebreid stelsel van seksuele vorming en lhbtq-onderwijs, maar zou daarbinnen geen ruimte bieden aan ouders om hun kind terug te trekken.

De juridische inzet: Title IX en ouderrecht

Het ministerie toetst de districten aan Title IX, de federale wet die gelijke behandeling op grond van geslacht in het onderwijs regelt, en aan een reeks recente uitspraken van het Amerikaanse Hooggerechtshof over het recht van ouders om de opvoeding van hun kind te sturen. Harmeet Dhillon, aan het hoofd van de Civil Rights Division, verwoordde de kern van het onderzoek zo: "Parents have the fundamental right and primary authority to direct the care, upbringing, and education of their children." Over de opt-outregeling in Illinois zei ze dat de staat weliswaar een omvangrijk lesprogramma over gender en seksualiteit kent, maar dat dit programma ouders kennelijk niet toestaat hun kind eruit terug te trekken. Districten die federale onderwijssubsidie ontvangen en bij nader onderzoek in overtreding blijken, riskeren het verlies van die financiering.

Onderdeel van een grotere lijn

Het onderzoek naar de 36 Illinois-districten staat niet op zichzelf. Eerder onderzocht het ministerie van Onderwijs al de Illinois Board of Education en Chicago Public Schools over toegang van transgender leerlingen tot toiletten en kleedkamers, en liepen vergelijkbare zaken tegen schooldistricten in onder meer Michigan en Maryland. Samen vormen ze een groeiende reeks federale onderzoeken die ouders, opt-outrechten en de scheiding tussen jongens- en meisjesfaciliteiten als toetssteen nemen voor de vraag of een school binnen de wet handelt.

Wat dit betekent voor Nederlandse scholen

Een federale wet als Title IX bestaat in Nederland niet, en het Amerikaanse opt-outmodel voor lesstof kent hier geen directe tegenhanger. Toch speelt de onderliggende vraag ook op Nederlandse scholen: mag een school een leerling begeleiden bij een sociale transitie, of gendermateriaal aanbieden, zonder de ouders daar vooraf bij te betrekken? De Wet medezeggenschap op scholen geeft ouders inspraak in het schoolbeleid, en het ouderlijk gezag uit het Burgerlijk Wetboek blijft de aangewezen basis om daarover met de school in gesprek te gaan. Het Illinois-onderzoek laat vooral zien dat deze vraag, met dertig jaar ervaring in de VS als vergelijkingsmateriaal, uiteindelijk uitmondt in een botsing tussen de autonomie van de leerling en het informatierecht van de ouder — een botsing die geen land voor zich uit kan blijven schuiven.