Kerndoelen en burgerschapswet letterlijk: 'seksuele diversiteit' en 'geslacht', niet 'gender'

In het debat over gender op school wordt vaak gezegd dat 'de wet' scholen verplicht om over gender of genderidentiteit te lesgeven. Wij hebben de onderliggende teksten letterlijk nagezocht, woord voor woord. De uitkomst is genuanceerder dan één zin kan vangen: de kerndoelen en de burgerschapswet gebruiken het woord 'gender' nergens, wel 'seksuele diversiteit', 'geslacht' en 'seksuele gerichtheid'. De officiële toelichting bij beide teksten noemt genderidentiteit wel. En een andere wet — de antidiscriminatiewet AWGB — noemt 'genderidentiteit' en 'genderexpressie' sinds 2019 wel met zoveel woorden. Daarnaast trekt SLO in haar voorstel voor nieuwe kerndoelen de term 'geslacht' inmiddels zelf gelijk aan 'gender'. Hieronder de letterlijke citaten, zodat u ze zelf kunt controleren.

Waarom we dit hebben nagezocht

Veel ouders en leraren nemen aan dat een schoolbeleid rond gender rechtstreeks uit de wet volgt. Om dat te controleren, zijn we niet afgegaan op samenvattingen of nieuwsberichten, maar op de officiële bronnen zelf: de kerndoelen zoals gepubliceerd in het Staatsblad, de wettekst van de burgerschapsopdracht op wetten.overheid.nl, de Algemene wet gelijke behandeling, en de meest recente conceptkerndoelen van SLO.

De kerndoelen: letterlijk 'seksuele diversiteit'

Sinds de wijziging van 1 december 2012 luidt kerndoel 38 (primair onderwijs) als volgt:

“De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.”

Kerndoel 43, voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs, is vrijwel identiek geformuleerd en eindigt met dezelfde zinsnede: “...en leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.” In beide kerndoelen komt het woord 'gender' of 'genderidentiteit' niet voor (bron; inwerkingtreding: bron).

In de nota van toelichting bij dat besluit staat het woord wel. Daar schrijft de regering dat aandacht in het onderwijs voor seksualiteit en seksuele diversiteit van groot belang is voor onder meer “tolerantie en respect voor homoseksualiteit, biseksualiteit en genderidentiteit”, en dat dit specifiek geldt voor jongeren die “lesbisch, homoseksueel, biseksueel en/of transgender” zijn. Een toelichting is geen kerndoel, maar laat wel zien wat de regering met 'seksuele diversiteit' voor ogen had.

De burgerschapswet: 'geslacht' en 'seksuele gerichtheid'

Sinds 1 augustus 2021 is de burgerschapsopdracht aangescherpt via een wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs. Artikel 8 lid 3 luidt sindsdien, onder c, dat het onderwijs zich herkenbaar richt op:

“...het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden.”

Ook hier: geen 'gender', geen 'genderidentiteit', en zelfs niet de term 'seksuele diversiteit' uit de kerndoelen. De wetgever koos voor 'geslacht' — van oudsher de juridische term voor het onderscheid man/vrouw — en voor 'seksuele gerichtheid', wat gaat over op wie iemand valt, niet over iemands genderidentiteit (wettekst; Stb. 2021, 320; inwerkingtreding: Stb. 2021, 321).

De memorie van toelichting bij het wetsvoorstel noemt genderidentiteit wel: “Het bevorderen van het omgaan met en acceptatie van een ieder ongeacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, seksuele oriëntatie, genderidentiteit, geslachtskenmerken of anderszins is een belangrijk onderdeel van de burgerschapsopdracht.” (bron) Het woord staat dus in de toelichting van de regering, niet in het wetsartikel zelf.

De uitzondering: de antidiscriminatiewet noemt gender wél

Er is een wet die 'genderidentiteit' en 'genderexpressie' wel letterlijk noemt: de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB). Sinds de Wet verduidelijking rechtspositie transgender personen en intersekse personen (Stb. 2019, 302, in werking 1 november 2019) luidt artikel 1, tweede lid (wettekst):

“Onder onderscheid op grond van geslacht wordt mede verstaan onderscheid op grond van geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie.”

Dit is een wezenlijk andere wet dan de kerndoelen of de burgerschapsopdracht: de AWGB schrijft geen lesinhoud voor, maar verbiedt discriminatie, ook van leerlingen en personeel op school. Omdat de burgerschapsopdracht scholen óók verplicht kennis over en respect voor gelijke behandeling bij te brengen, kan een school via dát bredere thema wel degelijk expliciet over genderidentiteit en genderexpressie lesgeven. Niet omdat de kerndoelen dat woord gebruiken, maar omdat de antidiscriminatiewet die begrippen wél kent.

SLO trekt de term 'geslacht' zelf al gelijk aan 'gender'

Ondertussen wordt er gewerkt aan nieuwe kerndoelen, en daar verschuift het beeld verder. In de conceptkerndoelen voor het leergebied Mens & Maatschappij die SLO in november 2025 opleverde, staat in de begrippenlijst bij het begrip 'geslacht' letterlijk (bron):

“Met het begrip geslacht bedoelen we ‘gender’. Hieronder vallen, naast lichamelijke en biologische kenmerken van een persoon, ook genderidentiteit en genderexpressie.”

SLO koppelt die interpretatie expliciet aan de wettelijke grondslag en de burgerschapsopdracht. Daarmee maakt SLO zelf een vertaalslag die de huidige wettekst niet maakt: waar de wet 'geslacht' schrijft, leest SLO in haar concept-kerndoelen daar 'gender, genderidentiteit en genderexpressie' in. Belangrijk om te weten: dit zijn conceptkerndoelen. Ze zijn beproefd in de onderwijspraktijk en opgeleverd aan het ministerie van OCW, maar volgens SLO stonden ze in oktober 2026 nog niet in de wet (bron).

Wat dit voor de praktijk betekent

Geslacht en seksuele gerichtheid zijn als woorden iets anders dan genderidentiteit: geslacht verwijst naar de indeling man/vrouw, seksuele gerichtheid naar op wie iemand verliefd wordt. Genderidentiteit gaat over hoe iemand zichzelf innerlijk ervaart, los van het geboortegeslacht. Sinds 2019 heeft de wetgever die begrippen in de AWGB uitdrukkelijk aan elkaar gekoppeld, en SLO trekt in haar concept-kerndoelen die lijn door naar het onderwijs. In de tekst van de huídige, geldende kerndoelen en van de burgerschapsbepaling staat die koppeling niet: daar staat 'seksuele diversiteit' en 'geslacht'. De toelichtingen van de regering bij beide teksten noemen genderidentiteit wel.

Waarom dit verschil ertoe doet voor ouders en scholen

Voor ouders is dit onderscheid praktisch bruikbaar. Als een school aangeeft dat een les over genderidentiteit 'wettelijk verplicht' is, mag u vragen naar de precieze bron: gaat het om een kerndoel, om de burgerschapsopdracht, om de antidiscriminatiegedachte van de AWGB, of om een keuze van de lesmethode? Dat zijn vier verschillende dingen met een verschillend verplichtend karakter. Dat maakt het gesprek concreter: niet 'de wet verplicht dit', maar 'onze school kiest hiervoor, binnen de ruimte die de wet en de antidiscriminatiegedachte laten'.

Voor scholen is het net zo relevant. Zorgvuldige communicatie over wát precies wettelijk voorgeschreven is, wát uit de antidiscriminatiewetgeving volgt, en wát een eigen beleidskeuze of vooruitlopen op nieuwe kerndoelen is, voorkomt onnodig wantrouwen. Ouders die het onderscheid kennen, stellen gerichtere vragen — en dat komt de dialoog tussen school en gezin ten goede.